گفتوگو با رشيد رفيعي، آهنگساز و خواننده موسيقي پاپ
آهنگسازي كه براي حق خود ميخواند
رشيد رفيعي، يكي از جوانترين و موفقترين آهنگسازان موسيقي پاپ كشور ما است. بسياري از خوانندگان با استفاده از كارها يا ايدههاي نوي او، در موسيقي به جايگاهي قابل توجه رسيدهاند به تازگي مطلع شديم كه گويا قراردادي ميان اين هنرمند جوان و موسسه ترانه سمان به امضا رسيده كه طي آن براي اولين بار، به صورت رسمي رشيد، در كاستي با آهنگسازي خودش در نقش خواننده ظاهر ميشود. ورود رشيد به بازار خوانندگان پاپ بهانهاي شد براي مصاحبهاي كه درپي ميخوانيد.
) |
چطور وارد عرصه موسيقي شديد؟
من هم مثل بسياري از دوستانم از كودكي شروع به يادگيري موسيقي كردم. در ابتدا با اصرار خانواده ساز تار را بهعنوان اولين ساز، انتخاب كردم، اما بعد از چند سال در حالي كه رديف مقدماتي را ميگذراندم با اصرار و پافشاري زياد، موسيقي ايراني را ترك كردم و گيتار را شروع كردم. بعد از مدتي پيانو را هم در كنار گيتار آموزش ديدم، البته هر دو كلاسيك. در خانواده من كسي براي موسيقي پاپ ارزشي قائل نبود، حتي اجازه شنيدن موسيقي پاپ را هم نداشتم. سنم كه بيشتر شد، كلاسهاي سلفژ و هارموني را هم گذراندم و وارد جرگه آهنگسازان شدم. اين اواخر مسافرت كوتاهي هم كردم كه دوره فشرده موسيقي مدرن را در چند ماه پشتسر گذاشتم. خيلي سخت بود و در تمام اين سالها، خيلي زحمت كشيدم، اما حالا فكر ميكنم كه ميتوانم حرف بزنم.
شنيديم كه قصد ارائه آلبومي با صداي خودتان داريد، كم و بيش صداي شما در كاستها و آهنگهاي خوانندگان ديگر به صورت همراه شنيده ميشد، چطور پس از اين همه سكوت، حالا قصد خواندن داريد؟
من تمام كارهايم را اغلب با مشورت ديگران انجام ميدهم كه در اين بين نظر برادر بزرگترم براي من بسيار مهم است. با آنكه مدت زيادي براي خواندن آمادگي دارم، اما ترجيح به صبر بيشتري كردم حالا بعد از اينكه آهنگهاي زيادي از من توسط خوانندگان ديگر خوب يا بد اجرا شد، با حساسيت زياد، كاستي براي خودم مهيا كردم كه تقريبا اكثر آنها هم به مرحله ميكس رسيدهاند. اميدوارم مورد استقبال قرار گيرد.
اكنون كه آلبومي را براي بازار موسيقي آماده كردهايد اين بازار را چگونه ميبيني؟
گفتنيها را اساتيد بزرگ و ساير دوستانم بارها گفتهاند. من چيز جديدي براي اضافه كردن به آنها ندارم. گويا بازار موسيقي را عدهاي بدون تخصص و تجربه عملي اداره ميكنند. البته ذات هنر، آزادي است اما به دليل عدم ارائه موسيقي خوب از مراكز رسانهاي، سليقه و گوش مردم بسيار ضعيف شده، كارهاي شبيه يكديگر، صداها از روي هم كپي شد. ورشكستههاي موسيقي سنتي كه حالا جايي در بازار انحصاري آن براي خود نميبينند بلاي جان موسيقي پاپ ايران هستند و هركس 3 ماه گيتار ميزند، داعيه آهنگسازي دارد. استوديوهاي بدون كيفيت و خانگي، كارهايي نازل با انواع ايرادهاي صوتي را به بازار مجاز و غيرمجاز وارد ميكند و مسوولان هم، به جاي در اختيار گرفتن بازار و حمايت از موسيقي حرفهاي يا موزيسينهاي باتجربه، يكسره در حال بررسي هستند، سالها است در حال بررسي هستند، نظارتها را دقيقتر و سختتر انجام ميدهند اما نتيجهاي حاصل نميشود.
فعالان موسيقي راهكارهاي زيادي براي سر و سامان دادن به اين آشفته بازار پيشنهاد دادهاند ولي چرا هنوز تغييري در اين بازار صورت نگرفته است؟
توجهي به پيشنهاد استادان نشده است. مسوولان به جاي تشديد مميزها، حمايت از موسيقي خوب و ارزشي را، اجرا كنند، مانند تمام كشورهاي ديگر. در اتريش يا فرانسه اركسترهايي شكل ميگيرد كه به طور مرتب با حداقل 70نوازنده مشغول تمرين و اجراي كنسرت هستند. البته آنجا هم استقبال شاياني از موسيقي هنري به عمل نميآيد، اما اين گروهها منحل نميشوند چون دولت آنها را به شدت حمايت ميكند. ما اينجا هنوز به اين درجه از رشد فرهنگي در زمينه موسيقي نرسيدهايم، شايد هم اولويت بسط و گسترش هنر موسيقي نيست كارهايي در سطح پايين در جامعه تزريق ميشود و حركت درخور توجهي از طرف هيچ سازماني براي حمايت از موسيقي حرفهاي ديده نميشود و اين تاسفآور است.
در كنار خط سير طبيعي رسيدن موسيقي به دست شنونده، حالا يك مسير انحرافي هم داريم به نام تكثير و انتشار آزاد به نظر شما دليل پيدايش اين خط چيست؟
وزارت ارشاد بيشتر به دنبال ريشه فرهنگي در موسيقي است و هر چيزي كه ايرانيتر باشد مقبولتر است. ما چيزي به نام موسيقي پاپ ايراني را قبول نداريم. موسيقي پاپ شاخهاي از موسيقي جهاني است با تمام مشخصات علمي اين نوع موسيقي، البته با قواعد خاص خود كه به هر حال طالب نظم دقيق و منحصر به فردي است. ما در موسيقي پاپ چيزي به نام سري و كرن (بالا و پايين شدن پرده صدا) را قبول نداريم. پاي ربع پرده كه به ميان ميآيد، موسيقي ديگر پاپ نيست، سبك عجيب، اخته و بيريشه است كه هيچ طرفش به هيچ كجا وصل نيست. تحرير در موسيقي پاپ خندهدار است، خارج از ايران شما نميتوانيد برخي موسيقيها را بگذاريد و بگوييد كه اينها خوانندگان موسيقي پاپ ما هستند. موسيقي پاپ يك موسيقي مشترك بين تمام ملل دنيا است. نه يك موسيقي ملي يا محلي. همه بايد آن را درك كنند هر چند زبان و معناي اشعار را نفهمند. اجراي موسيقي پاپ نيازمند داشتن اطلاعات كافي از مباحث علمي و اجتماعي اين نوع موسيقي است و زماني كه كمترين اثري از تخصص در كار آهنگساز يا خواننده ديده نشود، نتيجه همين ميشود كه ميبينيد. موسيقي عجيب و گاه خندهآوري كه جز خودمان كسي آن را گوش نميكند.
ارشاد به هيچ سبك جديد و روزآمد مجوز انتشار نميدهد، البته در دورهاي با اعمال نفوذ بعضيها كارهايي مجوز گرفتند، اما با تغيير در مديريت مركز موسيقي مسائل تغيير كرد. برخوردها بسيار بهتر شده و امور اداري سريعتر و منطقيتر حل و فصل ميشود، اما نگاه به موسيقي پاپ با توجه به حساسيت شديد نسبت به تهاجم فرهنگي در تمام زمينهها، نگاه دوستانهاي نيست.
به نظر شما شرايط براي موسيقي سنتي بهتر است؟
قابل مقايسه نيستند. موسيقي سنتي، جزو فرهنگ و تار و پود تكتك ايرانيان بوده و هست، اجراي آن كار بسيار مشكلي است و حق هم همين است كه براي نگهداري و رشد آن توجه بيشتري بشود، اما وضعيت موسيقي سنتي هم تعريف چنداني ندارد، كار درخورتوجهي سالها است كه ارائه نشده چون دولت حمايت خاص از اين نوع موسيقي هم به عمل نميآورد. كلا داستان موسيقي در ايران، قصه غمانگيزي است.
خود شما چه سبك از موسيقي را ميپسنديد؟
من به عنوان يك آهنگساز ناچارم كه همه جور موسيقي از جمله كلاسيك و سنتي را خوب گوش كنم، اما علاقه دارم در تمام زمينهها و سبكهاي موسيقي كه در يك بسته به اشتباه پاپ ناميده ميشود، فعاليت كنم.
بارها شنيده شد كه آثار شما كپيبرداري شده و بدون اجازه مورد استفاده قرار ميگيرد؟
بدبختانه انگار اين طرح ناخواسته يا خواسته، به صورت سازمانيافته ادامه دارد. بعد از اينكه استوديوهاي مختلف كارهاي مرا با نام خود براي جذب خوانندگان به مراجعان ارائه كردند، حالا نوبت اين است كه گاه و بيگاه قسمتي از موسيقيهاي خودم را روي تبليغات اجناس و كالاها ببينم. هيس را با صداي من تقريبا نصف جمعيت ايران از طريق اينترنت شنيدهاند، بدون اينكه خودم را بشناسند و اين اواخر با كمال تعجب آهنگي به اسم «نقشههاي طلايي» را كه در حالت مريضي به عنوان تست خوانده بودم، توسط آقاي ديگر كه به شكل ناشيانهاي از خوانندگان لسآنجلسي تقليد ميكند در يك آلبوم با كيفيت صدايي پايين و حتي بدون بيس و تقريبا بدون نيمي از سازها، برايم آوردند. باور نميكردم اين كار كه ارزش هنري بالايي هم نداشت، اينطور قرباني شده باشد. از همين جا از تمام دوستان خواننده تقاضا ميكنم كه در صورت تمايل به اجراي كارهاي ساخته شده توسط من با مراجعه به دفتر ترانه سمان نسبت به خريد آهنگ و اجراي دقيق آن زيرنظر همكاران من در موسسه كه اتفاقا همه از بهترينهاي موسيقي هستند، اصل جوانمردي را رعايت كنند، ضمن اينكه شكايتي از طريق وكلاي شركت نسبت به اينگونه اعمال از چند شركت توليد كالا و اشخاص حقيقي به مراجع مربوطه ارسال شده و در حال پيگيري است.